Осыгүні бір мұсылман бауырларымыз шықты әнебір көшедегі қыздар сияқты. Базбір бойжеткендер бар ғой сол, көйлектеріне мата жетпей, емшегі жалтырап, кіндігі жарқыраған. Шын ұяла ма, өтірік қылымис ма Құдай білсін, әйтеуір ашылып кете беретін кіндігін көйлегімен жиі-жиі жауып, өзі қысқа етекті төмен тартып-тартып қояд. Әлгі мен айтып отырған бауырларымыз да сондай. Айырмашылығы, қыздар алдын жапса, бұлар артын жабады. Санына жабысып, балтырын тістеп жатқан тар шалбар мен тыртиған жейде киіп алад та ашылып кете беретін құйрық тұсын төмен қарай тартад та отырад, тартад та отырад. Намаз кезінде де, намаздан тыс кезінде де. Артқы сапта тұрғанда жүрегің айниды…
Атақты Әл-Азхар университетінің танымал бір шәкіртінің айтуынша, «Ислам – ең жас дін» деген сөзді тек топастар ғана айтады екен…
Осы сөзді естіп алып ойланып қалдым… Өйткені, дәл осы тіркесті көп қолданатындардың санатында мен де бар едім… Байқасам, айтып отырғаны дұп-дұрыс екен. Қараңыз, мұсылман баласы Адам Атадан (ғ.с.) Мұхаммед Мұстафа (с.ғ.с.) Пайғамбарымызға дейінгі Аллаһ тарапынан жіберілген барша пайғамбарларды (ұзын саны жүз мыңның үстінде, нақтысы Аллаға мәлім) мойындайды. Ол – Исламның алты тірегінің үшіншісі. Оған сөз жоқ! (Мойындамайды екенсің, мұсылман емессің). Сол Адам Атадан бастап Құранға дейінгі барлық Алланың түсірген кітаптарына не жазбаларына иман келтіруіңіз керек. Оның ішінде Мұсаға түскен Таурат пен Исаға түскен Інжіл, Дәуітке түскен Забур да кіреді. Ол – Исламның алты тірегінің төртіншісі. (Мойындамайды екенсің, мұсылман емессің). Жоғарыда аты аталған Пайғамбарлар ерігіп келмегені айдан-анық. Алланың дінін әкелді. Құдай біреу-ақ. Барлық Пайғамбарлардың әкелгені – ортағы жоқ, жалғыз Жаратушының діні болса, оларды «Анау мынадай дін, анадай дін» деудің не жөні бар? Демек, менің қорытқаным – дін біреу-ақ. Ол – Құранда да «Алланың алдында қабылданатын дін – Ислам ғана» деп келетін Ислам! Адамның, Нұхтың, Ибраһимнің, Мұсаның, Дәуіттің, Исаның, тағы сол сияқты барша елшілердің әкелгені – бір-ақ дін. Ол – Ислам! Тек, айырмашылығы – бірінен соң бірі жаңарған, өзгерген, толыққан түрде, әр Пайғамбардың тек өзінің қауымына келеді де, Мұхаммедке (с.ғ.с.) толыққан, еш кем-кетігі жоқ кәміл күйінде Қиямет күніне дейінгі барша адамзат баласына және жындарға түседі. Ал «Мен христианмын, яһудеймін» деушілер – соңғы келген Пайғамбарларды мойындамағанынан бөлініп шығып, өздері-өздеріне дін жасап алғандар ғана. Ендеше, «Ислам – ең жас дін» деген не сөз? «Мұсылмандар қолдан дін жасап алды» деген сөз бе?
Дін Ислам! Мұсылман әлемі…
Осы бір сөздерді жардың арғы бетінде тұрғандар естісе, көз алдарына мылтық ұстап, бет-ауыздарын тұмшалаған баскесерлер елестеп, құлақтарына «Джихад» деген сөздің ызыңдары даусыз болар… Ал өз халқымызға, мұсылманы бар, емесі бар біздің елдің (бәлкім бұл тізімге ТМД-нің өзге халықтарын да қосуға болар) санасындағы мұсылманшылық тек ата-баба аузындағы аңызбен, жұмыс үстелінде емес төрде, сувенир ретінде ілініп тұрған Құранмен, қажылыққа барған алтыншы не жетінші аталарымен немесе өлім-жітімде бой көрсететін молдалармен байланысты. Мен өзімді де сол дымбілместер тобына жатқызамын. (Өйткені, Исламды шын түсінсем әлдеқашан адам боп кетер ем…).
Екі топтың да Ислам жөніндегі түсініктері жоқтың қасы. Бәлкім, менің бұл сөзіме «Бес саусақ бірдей емес. Көзі ашықтар бар ғой» деушілер табылар. Ортада дінге бет бұрған әнші-жыршы, ақын-жазушы секілді интеллигенция топтар болуы мүмкін. Бірақ статистиканы әрдайым азшылық емес көпшілік құрайды. Сонымен…
..Ислам. Құран. Мұсылман. Мұхаммед пайғамбар. Әлемді жаңғыртқан бұл сөздер неліктен біздің санамызды жаңғырта алмай келеді? Неге «Ислам әлемі» десе ұрыс-керіс, айқай-шу, ұрыс-төбелес, атыс-шабыс, жаппай кедейлік, көп әйел алушылық, елді дамуға емес ортағасырлық сауатсыздыққа ғана сүйрейтін машина елестейді? Неге? Кінәлі кім?
Сауатсыз Еуропаға Алгебраны үйреткен, ауру Еуропаға медицинаны апарған, лас Еуропаға моншаны апарған, қатігез-ақсүйек Еуропаға мейірімді жеткізген, қараңғы Еуропаға жарық апарған, «өгіздің мүйізінің үстінде тұрмыз» деуші Еуропаға, жер домалақ екенін алғаш дәлелдеген Әл-Баттанидің ізбасарлары Коперник пен Галилейді отқа өртеген Еуропаға, жалпы адамзат өміріне нұр сыйлаған Исламның бүгінгі мүшкіл халіне кім жауапты? Неге соншалықты гүлдеген Ислам таз қалпына түсті? Неге «Ислам» дегенде өзге түгілі өзіміз «Қойш со дініңді…» дейміз?..
Басқаны білмеймін, мен өзімді кінәлаймын… Мен неге әлемдегі 1,5 млрд мұсылманның санында бармын, сапасында жоқпын? Мен неге Исламды ауызбен ғана жеткіземін, ал ісіммен көрсетуге құлықсызбын? Мен неге өз дінімді өзгеден үйренуім керек?.. Мені осындай сұрақтар мазалайды. Соңғы кезде осы ойдың жетегімен Абаймен, Шәкәріммен, Жүсіп Баласағұнмен өзім үшін қайта танысып жатырмын. Кезінде ол кісілермен тек баға үшін ғана танысыппын… «Исламды түсінетін адамдардың қатарына өту үшін сол кісілер құсап ойлап, сол кісілер құсап сөйлеп, сол кісілер құсап іс қылуым керек» деп ойлаймын. Бұл сөзіме де кейбіреулер «Анау-мынау не керек? Пайғамбардың тікелей өзіне ұқсауға тырыс!» деуі мүмкін. Бірақ мен үшін Пайғамбар ол Пайғамбар. Ал аталған кісілер мен сияқты пенде. Қала берді өзімнің қазағым. Исламды менің қазақи түсінігіме орай тәпсірлеген ойшылдар. «Исламды қазақтың көзін шұқып тұрып түсіндіріп кеткендер» деп ойлаймын… Ал мен ше? Мен не істеп жүрмін? Мен өзімше «қырғын шаруа» атқарып жүрмін. Не дейсіздер ғой? Ол – үй-жұмыс-үй! Бұл «Мұсылман болса осындай болсын» деп, халық мені көрсетпейінше, «Исламды түсінген жоқпын, кәміл мүмкін емеспін» деген сөз… Рас… Жұмалық уағыздан соң формальды түрде аз-маз «оянған» болам… Бірақ нәтижесіз… Сол анда-санда «оянған» сәттерімде Исламның арғы-бергі тарихына көз жүгіртіп қоятыным бар. Сондай уақыттардың бірінде батыстық «ВВС» телеарнасының өніміне тап болдым. Арнайы журналисттік зерттеме. Ислам әлеміне қатысты құжатты фильм. «Не туралы?» дейсіздер ғой? Андалусия туралы. Қазіргі Батыстың ислами тарихы туралы. Аты аңызға айналған Әл-Андалус! Заманында Римнің бай кітапханасында 2-3 мыңдай кітап қоры болса, 600 мың (!) кітабы болған Андалусия! Еуропаны ұйқысынан оятқан Андалусия! Өзім жоғарыда айтқандай, Ислам тарихынан мақұрыммын. Сондықтан бұл картинаның қаншалықты рас-өтірігін білмедім. Өйткені, протестанттар мен католиктер Исламға жақсы атақ беруге онша құлықты емес. Бірақ «Өтірік қосты» дегеннің өзінде де адамзаттың Исламға қарыздар екенін осы деректі фильмнен анық көре аласыздар. Қарап отырып «Әркім өзіне сабақ алады» деген ойдамын. Ендеше, мұсылман бауырлар, Исламның қайта түлеуіне өз үлесімізді қосалық?!
Кішкентайымыздан кітап оқып өстік қой бәріміз… Қай кітап жамандыққа тәрбиелеуші еді? Сол оқығаныма қарай дүниетанымым да кіршіксіз еді. Кіршіксіз өмір, кіршіксіз махаббат, кіршіксіз достық, кіршіксіз қарым-қатынас, кіршіксіз көңіл. Қайдағы?! Есейдік. Өмірдің кіршіксіз емес, ол тек кітаптың әсерінен қалған елес екенін көрдік. «Кіршіксіз болар» деп ойлағам, олай емес екен, махаббатыма да сызат түсті. «Достық» дегеннің өзі ортаңа қарай сан құбылып, «Ескі дос», «Жаңа дос», «Сыныптас», «Бұрынғы дос», «Жолдас» деп өзгеріске түсе береді екен… Демек, ол да кіршіксіз емес. Қарым-қатынас… Кіршіксіз қарым-қатынас… Ай, білмеймін, айта алмаймын… Ренжу, көре алмастық, қызғаншақтық, өкпе, ашу-ыза, надандық секілді пенделік сипаттарды бойға жинап ап, «Кіршіксіз қарым-қатынаста жүрмін» деуге аузым бармайды… Тіпті Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) әрбіреуін аспандағы жұлдызға теңеген сахабалардың өздері де түс шайысқан жоқ па еді? Яғни, «Кіршіксіз қарым-қатынас» дегеннің өзі салыстырмалы дүние екен. Кіршіксіз көңіл… Басқасын қоя тұрайын, кіршіксіз көңілмен Алланы да еске ала аламын ба? Қайдам… Ортада үнемі елестер жүреді. Жаратушыма кіршіксіз болуға тиіс көңілім желігіп, далаға ауып тұрады… Құдайыма осындай көңілде болсам, өзгеге тіпті немқұрайды қарайтын болғаным ғой? «Ардың сөзін айтайық» деп жүрген қадірменді ағама «Аға, біз осы кімнің жоғын жоқтап жүрміз? Не үшін керек осының барлығы? Саясаттың ойын, халықтың ойыншық екенін білетін болсаңыз, Сіз не үшін қиналып жүрсіз? Бетіңізге «Газетің жақсы екен» деген халықтың сыртыңыздан өсектеп жатқанын көріп тұрсаңыз, жүйкеңізді не үшін құртып жүрсіз?» дегенім бар. Сонда ол кісі «Енді көптің ішінен біз сияқты біреулер шығып айтпаса кім айтады? Әуелден осылай болған. Бола береді де. Сәті түсіп кетпесе, ұйыққандарды жеңем деп ойлама» деген етін… Сонда бала кездегі тәтті арман, балдай қиял қайда қалды?
..Негізі мен қазақ боп туғаныма мақтанам… Бірақ кейде зығырданым қайнайтын кездер де жоқ емес. Дәл қазір сондай жағдайда отырмын…
..Сүйгеніме жете алмай жүрмін. «Қолтықтап кете бермегесін» деп ойлап қоям… Бітпейтін қазақи процедура күтіп тұр алда. Құда түсу, сырға салу т.с.с. кете береді. Сосын құдалық, кит, ілу, өлі-тірі, келген-кеткен, қалған-құтқан, обшым таусылмайды. Өзге халықтарда бұ жағы қалай екен а? «Үйлену оңай, үй болу қиын» деп қояд қазекем, хехе… Қазір бәрі керісінше боп кеткен тәрізді. Үйлену қиын, үй болу оңай. Менің жеке пікіріме ешкімнің дауы бола қоймас. Десек те… Менің арманым – осы.
Мен осы бір нәрсені ойға алсам, «Құдай қаласа» деп Аллаға итере салам. Өзім тіпті сол ойға алынған нәрсе туралы ниеттенбеймін де… Өйткені, өзім соны ынты-шынтыммен қаламаймын. «Қалаймын» дегенмен ар жағында мойным жар бермей тұрады. Себебі, сол ойға алғаным Алланың қаламағанынан емес, өзімнің құнтсыздығымнан, еріншектігімнен, жалқаулығымнан орындалмай қалып жатады. Соны аузы-басым қисаймай, «Аллаһ қалаған жоқ» деп айтам ба соңынан? Демек «Амандық болса жасармын» деген сөзім сылтау болғаны ғой? Шындығында ол нәрсе Құдайға емес өзіме қажет емес пе? Ал Жаратушы құлына әманда жақсы болғанын қалайды ғой? Әйтпесе, Ол жер бетіне сан мыңдаған елшілерін жібермес еді ғой? Қарға баласын «аппағым», кірпі баласын «жұмсағым» деп тұрғанда, әлемдердің Раббысы осы мақұлықтар құрлы болмағаны ма? Баласына мейірленіп жатқан анаға қарап тұрып, «Біліп қойыңдар, Аллаһ ол анадан да мейірлі. Ол құлының тозаққа барғанын қаламайды» демеп пе еді Пайғамбар (с.ғ.с.)? Құран-Кәрімде де «Расында бір қауым өзін өзгертпейінше, Аллаһ оны өзгертпейді» демеп пе еді? Ендеше бүгінді ертеңге ысырмақ керек? Атам қазақ әу баста «Еріншектің ертеңі таусылмас» деп мен сияқтыларға қарап айтса керек. Олай болса, келмеген ертеңнен қолда бар бүгінді бағалай білген дұрыс-ау…
Адам жалпы мақтаншақ боп келеді. Қазақ «Жаман атқа жал бітсе, жанына торсық байлатпас» дегенді мен сияқтыларға қаратып айтса керек. Бір-екі кітап оқып алсам, айналама тоқмейілсіп қарайтыным бар… Баяғы өзіміз танып-өскен Аяз бидің «Аяз әліңді біл, құмырсқа жолыңды біл!» деген қанатты сөзі бар емес пе еді? Сол сияқты мен де сондай бір өзімше «адам» боп кеткен кездерімде Абайдың «Бойдағы мінді санасам, тау тасынан аз емес. Жүрегімді байқасам, инедейін таза емес» деген сөзін өзіме өмірлік ұстаным етіп алдым…
Атақты Әл-Азхар университетінің танымал бір шәкіртінің айтуынша, «Ислам – ең жас дін» деген сөзді тек топастар ғана айтады екен…
Кішкентайымыздан кітап оқып өстік қой бәріміз… Қай кітап жамандыққа тәрбиелеуші еді? Сол оқығаныма қарай дүниетанымым да кіршіксіз еді. Кіршіксіз өмір, кіршіксіз махаббат, кіршіксіз достық, кіршіксіз қарым-қатынас, кіршіксіз көңіл. Қайдағы?! Есейдік. Өмірдің кіршіксіз емес, ол тек кітаптың әсерінен қалған елес екенін көрдік. «Кіршіксіз болар» деп ойлағам, олай емес екен, махаббатыма да сызат түсті. «Достық» дегеннің өзі ортаңа қарай сан құбылып, «Ескі дос», «Жаңа дос», «Сыныптас», «Бұрынғы дос», «Жолдас» деп өзгеріске түсе береді екен… Демек, ол да кіршіксіз емес. Қарым-қатынас… Кіршіксіз қарым-қатынас… Ай, білмеймін, айта алмаймын… Ренжу, көре алмастық, қызғаншақтық, өкпе, ашу-ыза, надандық секілді пенделік сипаттарды бойға жинап ап, «Кіршіксіз қарым-қатынаста жүрмін» деуге аузым бармайды… Тіпті Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) әрбіреуін аспандағы жұлдызға теңеген сахабалардың өздері де түс шайысқан жоқ па еді? Яғни, «Кіршіксіз қарым-қатынас» дегеннің өзі салыстырмалы дүние екен. Кіршіксіз көңіл… Басқасын қоя тұрайын, кіршіксіз көңілмен Алланы да еске ала аламын ба? Қайдам… Ортада үнемі елестер жүреді. Жаратушыма кіршіксіз болуға тиіс көңілім желігіп, далаға ауып тұрады… Құдайыма осындай көңілде болсам, өзгеге тіпті немқұрайды қарайтын болғаным ғой? «Ардың сөзін айтайық» деп жүрген қадірменді ағама «Аға, біз осы кімнің жоғын жоқтап жүрміз? Не үшін керек осының барлығы? Саясаттың ойын, халықтың ойыншық екенін білетін болсаңыз, Сіз не үшін қиналып жүрсіз? Бетіңізге «Газетің жақсы екен» деген халықтың сыртыңыздан өсектеп жатқанын көріп тұрсаңыз, жүйкеңізді не үшін құртып жүрсіз?» дегенім бар. Сонда ол кісі «Енді көптің ішінен біз сияқты біреулер шығып айтпаса кім айтады? Әуелден осылай болған. Бола береді де. Сәті түсіп кетпесе, ұйыққандарды жеңем деп ойлама» деген етін… Сонда бала кездегі тәтті арман, балдай қиял қайда қалды?